Over grenzen!? Interprofessionele samenwerking in de jeugdhulp vraagt om bewuste keuzes en betere randvoorwaarden

In dit rapport presenteren we de lessen uit zes jaar onderzoek naar interprofessionele samenwerking in de regio Haaglanden. Hiervoor hebben we onze zeven onderzoeken bekeken in het licht van eerder onderzoek. De centrale conclusie: goede samenwerking tussen professionals uit verschillende organisaties en disciplines is essentieel voor effectieve ondersteuning aan gezinnen, maar komt niet vanzelf tot stand. Bewuste keuzes over de vormgeving van de samenwerking, ondersteunende randvoorwaarden en goed toegeruste professionals zijn nodig om samenwerking duurzaam te verbeteren.

Intensiteit van samenwerking vaak onduidelijk

De intensiteit van samenwerking kan gezien worden als een continuüm van geen samenwerking tot volledig integrale teams. Uit ons onderzoek blijkt dat organisaties zelden expliciet bepalen welke intensiteit van samenwerking zij met elkaar nastreven. Wel tekent het beeld af dat samenwerking verdergaand geïntegreerd is naarmate de problematiek complexer is.

Vier factoren beïnvloeden samenwerking

In de internationale literatuur bleken vier bepalende factoren voor goede samenwerking, die wij ook in onze onderzoeken herkenden:

• Professionele factoren: Een sterke professionele identiteit, kennis van het hulpstelsel en reflectie op de eigen rol blijken belangrijk, maar krijgen in onze onderzoeken weinig aandacht.
• Interpersoonlijke factoren: Persoonlijk contact, vertrouwen en gezamenlijke doelen vormen de basis van effectieve samenwerking, maar het doelgerichte en de reflectie op de samenwerking ontbreekt geregeld.
• Organisatiefactoren: Tijd, mandaat en een duidelijke visie op samenwerking ontbreken geregeld. De rol van leiderschap blijft onderbelicht.
• Contextfactoren: Wachtlijsten, privacywetgeving en versnipperde financiering belemmeren samenwerking. Professionals zien deze factoren vaak als buiten hun invloedsfeer.

Samenwerken vraagt tijd, vaardigheden en structurele ondersteuning

Het ontwikkelen van nieuwe werkwijzen alleen is niet genoeg. Het rapport benadrukt dat interprofessionele samenwerking vraagt om sterke onderlinge relaties tussen professionals, goede samenwerkingsvaardigheden, en organisatieculturen en leiderschap die samenwerking actief ondersteunen.

Aanbevelingen voor praktijk, beleid en onderzoek

We doen concrete aanbevelingen, waaronder:

• investeer in tijd en ruimte om samenwerkingspartners te leren kennen;
• formuleer expliciet gezamenlijke doelen met gezinnen en partners;
• zorg voor duidelijke keuzes over de gewenste intensiteit van samenwerking;
• organiseer randvoorwaarden zoals tijd, mandaat en training;
• besteed in onderzoek meer aandacht aan professionalfactoren, machtsdynamiek en leiderschap.

Met deze inzichten biedt het rapport waardevolle handvatten voor organisaties, professionals en beleidsmakers die interprofessionele samenwerking willen versterken en voor onderzoekers die samenwerkingsprocessen willen doorgronden.